मुंबई / ऋषिकेश गांगुर्डे : सध्या वाढत्या वीज बिलामुळे आणि उन्हाळ्याच्या तडाख्यामुळे सर्वसामान्य नागरिक त्रस्त झाले आहेत. महिन्यारोखी हजारो रुपयांचे लाईट बिल भरताना खिसा रिकामा होतो. अशातच या आर्थिक संकटातून सुटका करून घेण्यासाठी आणि घरचे वीज बिल शून्य करण्यासाठी आता बहुतांश घरांवर सोलर पॅनल बसवण्याकडे कल वाढला आहे. सरकारकडूनही सोलर संयंत्रांसाठी भरघोस सबसिडी (Solar Panel Subsidy) दिली जात असल्यामुळे हा पर्याय अत्यंत लोकप्रिय ठरत आहे.
परंतु, बऱ्याचदा लोकांच्या मनात एक मोठा प्रश्न असतो की, जर आम्ही आमच्या घरासाठी ३ किलोवॉट (3 kW) चा सोलर प्लांट बसवला, तर त्यावर नक्की काय-काय चालणार? आपल्या घरात चालणारे एसी, फ्रिज, पंखे आणि वॉशिंग मशीन या सोलरवर चालतील का? अनेकांना या तांत्रिक गोष्टींची पुरेशी माहिती नसल्यामुळे ते संभ्रमात असतात. 3 किलोवॉटची सिस्टीम ही मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी एक आदर्श आणि उत्तम मध्यम-रेंज सिस्टीम मानली जाते.
जर तुम्ही देखील तुमच्या घरी किंवा नवीन बांधकामावर ३ किलोवॉटचा सोलर पॅनल बसवण्याचा विचार करत असाल, तर बाजारात पैसे गुंतवण्यापूर्वी हा लेख तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे. ३ किलोवॉटचा हा प्लांट नेमकी किती वीज तयार करतो, यावर १.५ टनचा एसी चालू शकतो का आणि यातून वीज बिलात किती मोठी बचत होते, याची संपूर्ण तांत्रिक आणि अचूक माहिती आपण या लेखात पाहणार आहोत.
३ किलोवॉटचा सोलर प्लांट नेमकी किती वीज तयार करतो?
सोलर पॅनल बसवण्यापूर्वी त्याची क्षमता समजून घेणे अत्यंत गरजेचे आहे.
-
उत्पादन क्षमता: ३ किलोवॉट (3000 Watts) चा सोलर सिस्टम एका वेळी जास्तीत जास्त ३००० वॉट वीज तयार करू शकतो.
-
दैनिक युनिट्स: आपल्याकडे सरासरी ४ ते ५ तास कडक आणि चांगली ऊन मिळते. यानुसार हा प्लांट दररोज जवळपास १२ ते १५ युनिट्स (kWh) वीज तयार करतो.
-
आयुर्मान: एका चांगल्या दर्जाच्या सोलर सिस्टीमचे आयुर्मान तब्बल २० ते २५ वर्षे असते, त्यामुळे एकदा केलेली गुंतवणूक दीर्घकाळ फायदेशीर ठरते.
हे वाचा –
३ किलोवॉट सोलरवर १ टन किंवा १.५ टनचा AC चालतो का?
घरात एसी (Air Conditioner) हा सर्वात जास्त वीज खाणारा उपकरण मानला जातो.
-
एसीची वीज गरज: १ टनच्या एसीला साधारणपणे १००० ते १५०० वॉट वीज लागते, तर १.५ टनचा एसी चालू करण्यासाठी १५०० ते २२०० वॉटपर्यंत वीज खर्च होते.
-
एसी चालवण्याबाबत वस्तुस्थिती: जर तुम्ही ३ किलोवॉटची सिस्टीम बसवली असेल, तर त्यावर तुम्ही एकदा Non-Stop एक AC (१ ते १.५ टन क्षमता असलेला) आरामात चालू शकता. परंतु, लक्षात ठेवा की एसी चालू असताना त्याच वेळी घरातील इतर जड उपकरणे (जसे की पाण्याचा मोटर्स किंवा हिटर) एकदम चालू करणे टाळावे लागेल.
किती पंखे, लाईट्स आणि इतर उपकरणे चालणार?
जर तुम्ही एसीऐवजी इतर घरगुती उपकरणे चालवण्याचे नियोजन करत असाल, तर ३ किलोवॉट क्षमता खूप मोठी ठरते:
| उपकरणाचे नाव | सरासरी वीज वापर (वॉट) | ३ किलोवॉटवर चालणारी संख्या |
| सीलिंग फॅन (पंखे) | ६० ते ८० वॉट | १० ते १५ पंखे आरामात चालतात |
| LED लाईट्स / बल्ब | १० ते २० वॉट | १० ते १२ लाईट्स व टीव्ही |
| रेफ्रिजरेटर (फ्रिज) | १५० ते २०० वॉट | १ डबल डोअर किंवा सिगल डोअर फ्रिज |
| वॉशिंग मशीन | ५०० ते ८०० वॉट (लोडनुसार) | १ वॉशिंग मशीन (दिवसाच्या वेळेत) |
जर तुम्ही १०-१२ पंखे, ५-६ एलईडी लाईट्स, टीव्ही आणि फ्रिज एकत्र चालवले, तर साधारणपणे १००० ते १२०0 वॉट वीज खर्च होते, जी ३ किलोवॉटच्या क्षमतेच्या आत येते. मात्र, एकसाथ दोन AC चालू करणे ३ किलोवॉटवर शक्य नाही, कारण दोन एसी एकत्र चालू केल्यास ३००० ते ४००० वॉट लोड येईल, जो सिस्टीमच्या क्षमतेपेक्षा जास्त होईल. जर तुमचे दोन एसी चालवण्याचे टार्गेट असेल, तर तुम्हाला किमान ५ किलोवॉटची सिस्टीम बसवावी लागेल.
बैटरीवाला (Off-Grid) की बिना बैटरीचा (On-Grid) सोलर प्लांट?
सोलर सिस्टीम बसवताना त्याचे प्रकार समजून घेणे गरजेचे आहे:
-
On-Grid सिस्टीम: ही सिस्टीम वीज महामंडळाच्या ग्रीडशी जोडलेली असते. दिवसभर यामुळे तुफान वीज बनते आणि बिल कमी येते. मात्र, रात्रीच्या वेळी किंवा वीज गेल्यास यावर बॅकअप मिळत नाही.
-
Off-Grid (बैटरीयुक्त) सिस्टीम: यामध्ये बॅटरी बँक असते. त्यामुळे दिवसा वीज साठवली जाते आणि रात्रीच्या वेळीही पंखे किंवा लाईट्सचा बॅकअप मिळू शकतो. मात्र, एसी चालवण्यासाठी खूप मोठी बॅटरी कॅपेसिटी लागते, ज्यामुळे खर्च वाढतो.
तज्ज्ञांचा सल्ला व ऑथर नोट (Author & Publisher Trust Note):
आमच्या अनुभवानुसार आणि तांत्रिक आकडेवारीनुसार, ३ किलोवॉटचा सोलर प्लांट हा एका मध्यमवर्गीय कुटुंबासाठी (ज्यांच्याकडे ४ ते ५ सदस्यांचे घर आहे) वीज बिल शून्यावर आणण्यासाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे. सोलर बसवताना केंद्र आणि राज्य शासनाच्या ‘पीएम सूर्य घर मुफ्त बिजली योजना’ (Solar Subsidy) अंतर्गत मिळणाऱ्या अनुदानाचा लाभ नक्की घ्यावा. अचूक आणि अधिकृत इन्स्टॉलेशनसाठी नेहमी मानांकित आणि नोंदणीकृत वेंडरचीच निवड करावी.